ในวันที่ 20 สิงหาคม 2568 กระทรวงพาณิชย์ของไทยได้ยืนหยัดดำรงภารกิจสำคัญมายาวนานถึง 105 ปี นับจากจุดเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2463 กระทรวงแห่งนี้ไม่เพียงแต่ทำหน้าที่ดูแลการค้า การส่งออก หรือการคุ้มครองผู้บริโภค หากยังเป็นหนึ่งในหน่วยงานที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศให้ก้าวไกลสู่เวทีโลก

การค้า: รากฐานที่ฝังลึกในประวัติศาสตร์ไทย
การค้าขายไม่ใช่เรื่องใหม่ของสังคมไทย หากแต่เป็นรากฐานที่หยั่งลึกในประวัติศาสตร์มาแต่โบราณ อย่างในสมัยสุโขทัย ศิลาจารึกได้บันทึกถึงการค้าเสรี การแลกเปลี่ยนสินค้า และระบบจังกอบ ซึ่งสะท้อนว่าการค้าเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตไทยมาช้านาน

จุดเริ่มต้นของ “กระทรวงพาณิชย์”

แม้การค้าจะจะมีบทบาทสำคัญมานาน โดยในปี พ.ศ. 2463 (รัชกาลที่ 6) ได้มีการเปลี่ยน “กรมสถิติพาณิชยกรรม” จัดตั้งเป็น “สภาเผยแผ่พาณิชย์” ซึ่งนับเป็นหน่วยงานด้านพาณิชย์ที่ก่อตั้งในยุคนั้น ก่อนจะพัฒนาสู่ “กระทรวงเศรษฐการ” พร้อมปรับโครงสร้างของกระทรวงใหม่ในปีพ.ศ. 2476 และในปีพ.ศ. 2485 ได้เปลี่ยนมาเป็นกระทรวงพาณิชย์จนกระทั่งปัจจุบัน

“กระทรวงท่าเตียน” กับบทบาทที่เติบโตอย่างต่อเนื่อง
ชื่อเรียก “กระทรวงท่าเตียน” ซึ่งสื่อมวลชนใช้กันแพร่หลาย มาจากสถานที่ตั้งเดิมของกระทรวงพาณิชย์ บริเวณท่าเตียน ริมแม่น้ำเจ้าพระยา อาคารที่ใช้งานในขณะนั้นมีความโดดเด่นด้านสถาปัตยกรรม และเคยแถลงว่าเคยมีหน่วยงานสำคัญด้านมาตราชั่ง ตวง วัด อยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงอาคารนั้น

ตราสัญลักษณ์ประจำกระทรวงก็เปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย เริ่มจาก “พระพิรุณทรงนาค” สมัยกระทรวงเกษตรพณิชการ ต่อด้วย “ตุ้ม เครื่องชั่งทะนาน และไม้วัด” ที่สะท้อนบทบาทด้านมาตรฐานการค้า และในปัจจุบันคือ “พระวิศุกรรม” เทพแห่งช่างและการสร้างสรรค์ สื่อถึงบทบาทเชิงพัฒนาเศรษฐกิจของกระทรวงในยุคใหม่

105 ปีแห่งความมุ่งมั่น เพื่อเศรษฐกิจไทยที่ยั่งยืน

ตลอดระยะเวลากว่า 1 ศตวรรษ กระทรวงพาณิชย์ได้พิสูจน์บทบาทสำคัญในการวางรากฐานเศรษฐกิจไทย ทั้งในด้านการส่งเสริมการส่งออก การค้าชายแดน การคุ้มครองผู้บริโภค การกำกับดูแลราคาสินค้า ไปจนถึงการเจรจาการค้าเสรีกับประเทศคู่ค้าในหลายภูมิภาค พร้อมเดินหน้าอย่างมั่นใจ ก้าวสู่อนาคตด้วยวิสัยทัศน์ที่ทันสมัยและยืดหยุ่น

ภายใต้โลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว บทบาทของกระทรวงพาณิชย์ยังคงไม่หยุดนิ่ง ด้วยวิสัยทัศน์เชิงรุก พร้อมขับเคลื่อนประเทศด้วยแนวคิดใหม่ ๆ และเครื่องมือทันสมัย เพื่อให้ไทยยืนหยัดอย่างมั่นคงในเศรษฐกิจโลก

ตลอด 105 ปีที่ผ่านมา กระทรวงพาณิชย์ได้พัฒนาและปรับตัวตามยุคสมัย โดยปัจจุบันมีพันธกิจหลัก 5 ข้อ ได้แก่

- ส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรม เพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันให้สินค้าและบริการไทย

- ยกระดับเศรษฐกิจการค้าไทยให้เข้มแข็ง ลดความเหลื่อมล้ำ และตอบโจทย์การเปลี่ยนแปลงของโลก

- พัฒนาระบบนิเวศทางเศรษฐกิจให้มีมาตรฐาน โปร่งใส และเป็นธรรม

- ขยายโอกาสทางการค้า ผ่านการเจรจาการค้าเสรี ความร่วมมือระหว่างประเทศ และการค้าชายแดน

- ปรับองค์กรสู่ระบบดิจิทัล ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมในการบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพ

และยังได้ดำเนินงานภายใต้คอนเส็ปต์ MOC+ ให้เศรษฐกิจการค้าไทยเข้มแข็ง เป็นธรรม เติบโตอย่างยั่งยืน

จากบทบาท “สภาเผยแผ่พาณิชย์” ในอดีต สู่ “กระทรวงพาณิชย์” ในวันนี้ 105 ปีแห่งการเดินทาง ยังคงเป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศอย่างมั่นคง